قانون چک برگشتی در ایران به مجموعهای از مقررات و ضوابط حقوقی اطلاق میشود که به طور خاص به تنظیم روابط مالی ناشی از عدم پرداخت چک در موعد مقرر میپردازد. این قانون با هدف ایجاد نظم در بازار پول و سرمایه، کاهش اختلافات تجاری و حمایت از حقوق دارندگان چک تدوین شده است.
در سالهای اخیر، قانون چک دستخوش تغییرات اساسی شده که مهمترین آن تصویب قانون جدید چک در سال ۱۳۹۹ میباشد. این تغییرات با هدف افزایش ضمانت اجرایی چک و کاهش آمار چکهای برگشتی صورت گرفته است. برای بررسی بیشتر، در این مقاله با کافی نت آنلاین همراه باشید.
مبانی قانونی چک برگشتی
قانون جدید چک که از تاریخ ۱۳۹۹/۰۴/۲۲ به اجرا درآمده، دارای نوآوریهای متعددی است. بر اساس این قانون، چک تنها به عنوان یک سند تجاری شناخته میشود که دارای ویژگیهای خاصی است. مهمترین ویژگی چک وفق قانون جدید، الزام به ثبت در سامانه یکپارچه بانک مرکزی (سامانه صیاد) میباشد. این الزام باعث شده که کلیه چکهای صادره قابل ردیابی و پیگیری باشند.
پیامدهای چک برگشتی برای صادرکننده
طبق قوانین جاری، در صورت برگشت خوردن چک به هر دلیلی از جمله عدم موجودی، صادرکننده با پیامدهای متعددی روبرو خواهد شد.
این پیامدها شامل موارد زیر میباشد:
مسدود شدن حسابهای بانکی: اولین اقدام بانک پس از برگشت خوردن چک، مسدود کردن حسابهای صادرکننده است. این مسدودسازی تا زمان حل و فصل ادامه خواهد یافت.
محرومیت از خدمات بانکی: صادرکننده چک برگشتی از دسترسی به خدمات بانکی از جمله دریافت تسهیلات، افتتاح حساب جدید و صدور دسته چک محروم میشود.
ثبت در سامانه بانک مرکزی: اطلاعات چک برگشتی در سامانه بانک مرکزی ثبت شده و این موضوع در سوابق مالی فرد باقی میماند.
پیگرد قانونی: دارنده چک میتواند با مراجعه به مراجع قضایی، علیه صادرکننده شکایت کیفری تنظیم نماید.
روشهای پیشگیری از دریافت چک بیمحل
برای جلوگیری از مواجهه با چکهای برگشتی، راهکارهای متعددی وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از:
استفاده از سامانه صیاد: این سامانه امکان استعلام اعتبار چک و صادرکننده آن را فراهم میآورد. با وارد کردن کد ۱۶ رقمی درج شده روی چک، میتوان از سوابق صادرکننده مطلع شد.
بررسی سوابق مالی: پیش از پذیرش چک، میتوان از طریق بانک مرکزی یا سامانه ثنا از سوابق مالی صادرکننده استعلام گرفت.
اخذ تضامین اضافی: در معاملات بزرگ، بهتر است علاوه بر چک، تضامین دیگری مانند سفته یا ضامن معتبر نیز اخذ شود.
تنظیم قرارداد رسمی: انعقاد قرارداد رسمی که در آن به چک اشاره شده باشد، میتواند ضمانت اجرای بیشتری ایجاد کند.
سامانه صیاد و کاربردهای آن
سامانه یکپارچه صدور الکترونیکی چک (صیاد) توسط بانک مرکزی راهاندازی شده و کلیه چکها باید در این سامانه ثبت شوند.
مهمترین مزایای این سامانه عبارتند از:
شفافیت اطلاعات: کلیه اطلاعات مربوط به چک در این سامانه ثبت میشود.
امکان رهگیری: دارندگان چک میتوانند وضعیت چک را پیگیری کنند.
پیشگیری از کلاهبرداری: ثبت الکترونیکی چک از جعل و سوءاستفاده جلوگیری میکند.
سرعت در رسیدگی: مراجع قضایی میتوانند به سرعت به پروندههای مربوط به چک رسیدگی کنند.
فرآیند پیگیری چک برگشتی
در صورت برگشت خوردن چک، دارنده باید مراحل زیر را طی نماید:
دریافت گواهی عدم پرداخت: این گواهی باید از بانک محال علیه دریافت شود و حاوی کد رهگیری باشد.
تنظیم شکایت: با مراجعه به دادسرای ویژه چک یا شورای حل اختلاف، شکایت تنظیم میشود.
ارائه مدارک: اصل چک، گواهی عدم پرداخت و مدارک شناسایی باید ارائه شود.
رسیدگی قضایی: پس از ثبت شکایت، پرونده برای رسیدگی به مرجع قضایی ارجاع میشود.
حقوق دارنده چک برگشتی
دارنده چک برگشتی از حقوق خاصی برخوردار است که شامل موارد زیر میباشد:
حق شکایت کیفری: دارنده میتواند از صادرکننده شکایت کیفری نماید.
حق مطالبه خسارت: علاوه بر وجه چک، میتوان خسارت تأخیر تأدیه را نیز مطالبه کرد.
حق توقیف اموال: با ارائه دادخواست حقوقی، میتوان اموال صادرکننده را توقیف کرد.
سوالات متداول
آیا چکهای قدیمی که در سامانه صیاد ثبت نشدهاند اعتبار دارند؟
خیر، وفق قانون جدید، تنها چکهایی که در سامانه صیاد ثبت شده باشند اعتبار قانونی دارند.
چه مدت پس از برگشت چک میتوان شکایت کرد؟
مهلت شکایت کیفری یک سال از تاریخ برگشت چک میباشد.
آیا میتوان چک سفیدامضا را پیگیری کرد؟
خیر، چک باید دارای تاریخ و مبلغ مشخص باشد.
چه کسانی نمیتوانند چک صادر کنند؟
افراد ورشکسته، محجورین و کسانی که توسط بانک مرکزی محدود شدهاند.
