در دنیای امروز، مدیریت صحیح امور مالی و مالیاتی اهمیت ویژهای دارد، بهویژه زمانی که موضوع ارث و اموال منقول و غیرمنقول مطرح میشود. یکی از مراحل حیاتی در فرآیند انتقال ثروت پس از فوت فرد، ارسال اظهارنامه مالیات بر ارث است که نقش مهمی در رعایت قوانین مالیاتی و جلوگیری از بروز مشکلات حقوقی و مالی ایفا میکند.
آموزش نحوه ارسال اظهارنامه مالیات بر ارث، افراد و وراث را با فرآیندهای قانونی، مدارک مورد نیاز و نکات کلیدی آشنا میسازد تا بتوانند با اطمینان و آگاهی کامل این وظیفه مهم را انجام دهند. در این مقاله از کافی نت آنلاین، به طور جامع و گامبهگام به موضوع آموزش ارسال اظهارنامه مالیات بر ارث میپردازیم تا راهنمایی مؤثر و کاربردی برای وراث و ذینفعان فراهم کنیم.
اظهارنامه مالیات بر ارث چیست؟
مطابق ماده ۲۶ قانون مالیاتهای مستقیم، وراث متوفی «منفرداً یا مجتمعا»، ولی، امین، قیم یا نماینده قانونی آنها موظفند به منظور کسر هزینههای کفن و دفن در حدود عرف و عادات و همچنین واجبات مالی و عبادی، در حدود قواعد شرعی و دیون محقق متوفی از ماترک موضوع ماده ۱۷ این قانون، ظرف مدت یک سال از تاریخ فوت متوفی، اظهارنامهای حاوی کلیه اقلام ماترک، با تعیین ارزش روز در زمان فوت و تصریح مطالبات و بدهیها، طبق فرم نمونهای که توسط سازمان امور مالیاتی کشور تهیه میشود، به همراه مدارک لازم به اداره امور مالیاتی صلاحیتدار تسلیم نمایند.
مدارک لازم برای اظهارنامه مالیات بر ارث
۱. رونوشت یا تصویر گواهی شده اسناد مربوط به بدهیها و مطالبات متوفی
۲. رونوشت یا تصویر گواهی شده کلیه اوراقی که حق مالکیت متوفی نسبت به اموال و حقوق مالی را اثبات میکند
۳. رونوشت یا تصویر گواهی شده آخرین وصیتنامه متوفی (در صورت وجود)
۴. در صورت ارائه اظهارنامه توسط وکیل، قیم یا ولی، رونوشت یا تصویر گواهی شده وکالتنامه یا قیمنامه
۵. رونوشت یا تصویر گواهی فوت از مراجع ذیربط
ماده ۳۴ قانون مالیات بر ارث:
اشخاص زیر مجاز نیستند قبل از دریافت گواهی پرداخت مالیات مربوط به موضوع این قانون، اموال و داراییهای متوفی را به وراث یا موصیله تسلیم کنند، ثبت نمایند یا معاملاتی درباره اموال و داراییهای مذکور انجام دهند:
۱. بانکها و سایر موسسات مالی و اعتباری، شرکتها، موسسات، نهادهای عمومی غیردولتی و سایر اشخاص حقوقی دولتی و غیردولتی که وجوه نقد، سفته، جواهر، یا هر نوع مال دیگری از متوفی نزد خود دارند
۲. ادارات ثبت اسناد و املاک، زمانی که مال غیرمنقول را به اسم وراث یا موصیله ثبت میکنند
۳. دفاتر اسناد رسمی، زمانی که میخواهند تقسیمنامه یا هر نوع معامله مربوط به اموال و داراییهای متوفی را ثبت نمایند
۴. شرکتهایی که متوفی در آنها مالک سهام یا سهمالشرکه است
۵. شرکتهای کارگزاری، صندوقهای سرمایهگذاری و سایر نهادهای مالی
۶. صندوقهای دادگستری و صندوقهای ادارات ثبت اسناد و املاک کشور
جرائم عدم تسلیم اظهارنامه مالیات بر ارث
در مواردی که مؤدی یا نماینده او که بر اساس مقررات قانون موظف به تسلیم اظهارنامه مالیاتی است، نسبت به تسلیم آن در موعد مقرر اقدام نکند، مشمول جریمه غیرقابل بخشودگی به میزان سیدرصد (۳۰%) مالیات متعلق برای اشخاص حقوقی و صاحبان مشاغل موضوع این قانون و دهدرصد (۱۰%) مالیات متعلق برای سایر مؤدیان خواهد شد.
نکات مهم و کاربردی
- چنانچه زمان فوت متوفی قبل از سال ۱۳۹۵ باشد، ارائه اظهارنامه الکترونیکی مالیات بر ارث از طریق سامانه امکانپذیر نیست و مؤدی باید حضوری به اداره امور مالیاتی مربوط به آخرین نشانی محل سکونت متوفی مراجعه کند.
- اگر از زمان فوت متوفی یک سال یا کمتر گذشته باشد، باید هر دو فرم ۲۶ و ۳۴ اظهارنامه مالیات بر ارث را تکمیل و تسلیم کنید.
- اگر بیش از یک سال از تاریخ فوت گذشته باشد، تنها فرم ۳۴ باید تکمیل و تسلیم شود.
- در هر مرحله از تکمیل اظهارنامه، با کلیک بر روی «صفحه اصلی»، به صفحه اصلی سامانه بازگردید.
- برای بازگشت به مرحله قبل، روی گزینه «بازگشت» کلیک کنید.
- پس از تکمیل، حتماً اظهارنامه را نهایی کنید و کد رهگیری سیستمی صادر شده را نگهداری کنید؛ این کد را باید به اداره امور مالیاتی مربوطه ارائه دهید.
- پس از ثبت نهایی و دریافت کد رهگیری، امکان ویرایش مجدد وجود ندارد.
- پس از ثبت و ارسال الکترونیکی اظهارنامه و دریافت پیامک حاوی کد رهگیری، همراه با اصل مدارک به اداره امور مالیاتی مراجعه نمایید.
نحوه ورود به سامانه پرتال اظهارنامه الکترونیک ارث
ورود به سامانه پرتال اظهارنامه الکترونیک ارث از طریق نشانیهای زیر امکانپذیر است:
- سامانه مستقیم:https://ersportal.tax.gov.ir/View/authentication/login.jsp
(برای کاربرانی که قبلاً در سامانه درگاه ملی خدمات الکترونیک سازمان امور مالیاتی ثبتنام کرده و دارای نام کاربری و رمز عبور هستند)
- درگاه ملی خدمات الکترونیک سازمان امور مالیاتی:https://my.tax.gov.ir/
(برای افرادی که قبلاً در این سامانه ثبتنام نکردهاند)
توجه:
۱. برای ورود به سامانه، باید حساب کاربری فعال در پرتال ثبت کرده باشید.
۲. اگر قبلاً ثبتنام نکردهاید، ابتدا وارد درگاه ملی خدمات الکترونیک سازمان امور مالیاتی شوید و یکی از گزینههای «ورود»، «ثبتنام»، «فراموشی»، «تغییر موبایل» را انتخاب کنید.
- گزینه «ورود»: برای افرادی که قبلاً ثبتنام کرده و نام کاربری و رمز عبور دارند
- گزینه «ثبتنام»: برای افرادی که قبلاً ثبتنام نکردهاند
- گزینه «فراموشی»: برای افرادی که رمز عبور خود را فراموش کردهاند و نیاز به ریست آن دارند
- گزینه «تغییر موبایل»: برای افرادی که میخواهند شماره همراه خود را تغییر دهند
نکته مهم:
شماره تلفن همراه وارد شده باید به نام شما باشد؛ یعنی شماره ملی و شماره تلفن همراه باید متعلق به یک شخص باشد. در غیر این صورت، با خطا مواجه خواهید شد.
نحوه ثبت درخواست سامانه پرتال اظهارنامه الکترونیک ارث
۱. ابتدا وارد داشبورد مالیاتی خود شوید. در قسمت منوی اصلی، بر روی گزینه «اظهارنامهها» که با کادر قرمز رنگ مشخص شده است، کلیک کنید. این بخش محل شروع فرآیند ثبت و پیگیری اظهارنامههای مالیاتی است.
۲. پس از آن، در صفحه جدید گزینه «ارث» که مجدداً با کادر قرمز رنگ مشخص شده است را برگزینید. این گزینه مربوط به ثبت اظهارنامههای مربوط به ارث و وراثت است.
۳. در مرحله بعد، بر روی گزینه «ورود به پرتال ارث» که در همان صفحه قرار دارد، کلیک کرده و وارد سامانه تخصصی ارث شوید. این پرتال به صورت جداگانه و امن برای ثبت و پیگیری اطلاعات ارث طراحی شده است.
توجه مهم: قبل از شروع فرآیند ثبت اظهارنامه، حتماً تمامی مدارک و مستندات مورد نیاز را آماده و در دسترس داشته باشید. این مدارک شامل شناسنامه متوفی، گواهی فوت، مدارک هویتی وراث، و هر نوع سند مالی یا حقوقی مرتبط میباشد که میتواند تسریع در روند ثبت و کاهش خطاها را تضمین کند.
صفحه اصلی سامانه و گزینههای موجود
پس از ورود به صفحه اصلی پرتال اظهارنامه الکترونیک ارث، در قسمت منوی راست صفحه، میتوانید یکی از گزینههای زیر را بر اساس وضعیت وخامت پرونده انتخاب کنید:
- فرم ۳۴: این فرم زمانی باید تکمیل و ارسال شود که از تاریخ فوت متوفی بیش از یک سال گذشته باشد. این اظهارنامه شامل بخش دیون و هزینهها نمیباشد.
- فرم ۲۶: این فرم برای مواردی است که زمان فوت متوفی یک سال یا کمتر از آن گذشته باشد. این اظهارنامه شامل بخش دیون و هزینهها است و لازم است همزمان با فرم ۳۴ تکمیل گردد.
- اشکالات و پیشنهادات: در صورت وجود هرگونه مشکل فنی، انتقاد یا پیشنهاد برای بهبود سامانه، با انتخاب این گزینه میتوانید موارد را ثبت و پیگیری نمایید.
مراحل تکمیل اظهارنامه الکترونیک ارث
گام اول:
در منوی سمت راست، بر روی «فرم ۲۶» یا «فرم ۳۴» کلیک کنید (حسب مورد). با این کار، وارد بخش مربوط به اظهارنامه ارث خواهید شد.
گام دوم:
در بالای صفحه، بر روی علامت «+» که در سمت چپ بالای صفحه قرار دارد، کلیک کنید تا مراحل مختلف ثبت اظهارنامه برای شما نمایش داده شود. این مراحل در نوار بالای صفحه به ترتیب فهرست شده است:
نکات مهم در رابطه با مراحل ثبت:
- مرحله ۶ (دیون/ هزینه) تنها در فرم ۲۶ قابل مشاهده و تکمیل است.
- پس از هر مرحله، با کلیک بر روی «ثبت و ادامه»، اطلاعات وارد شده ثبت شده و به مرحله بعد منتقل میشود.
- در صورت نیاز به بازگشت و اصلاح اطلاعات، میتوانید از گزینه «بازگشت» استفاده کنید.
مرحله ۱: تسلیمکننده (متقاضی ثبت اظهارنامه)
در این مرحله، اطلاعات هویتی فرد ثبتکننده (تسلیمکننده) بر اساس اطلاعات ثبتنام اولیه به صورت غیرقابل ویرایش نمایش داده میشود. پس از بررسی صحت این اطلاعات، موارد زیر را تکمیل کنید:
- مشخص کنید که فرد ثبتکننده، وکیل، وراث، ناظر یا قیم است، و گزینه مربوط را انتخاب نمایید.
- در صورت نیاز به اصلاح اطلاعات، از گزینه «بازگشت» استفاده کنید تا بتوانید موارد را ویرایش نمایید.
- در بخشهای مشخص شده، مانند جنسیت، کد پستی، شماره تلفن، نسبت، شماره وکالت یا قیم، تاریخ و شماره وکالت، نشانی منزل و موارد دیگر، وارد اطلاعات صحیح شوید. موارد علامتدار با ستاره، اجباری و ضروری است.
نکته:
در صورت وکالت یا قیمومیت، حتماً شماره و تاریخ وکالتنامه را وارد نمایید.
مرحله ۲: اطلاعات متوفی
در این مرحله، موارد زیر را وارد کنید:
- شماره ملی متوفی
- تاریخ تولد، که با استفاده از تقویم سامانه انتخاب میشود.
- پس از وارد کردن تاریخ تولد، اطلاعات هویتی شامل نام، نام خانوادگی، جنسیت، تابعیت، شماره شناسنامه، نام پدر و تاریخ فوت (رویداد) در بخش خاکستری و غیرقابل ویرایش نشان داده میشود.
سپس، اطلاعات دیگر مانند علت فوت، محل فوت، و سایر جزئیات مورد نیاز را تکمیل نمایید و روی «ثبت و ادامه» کلیک کنید.
مرحله ۳: حصر وراثت
در حالت عادی، گزینههای مربوط به گواهی حصر وراثت غیرفعال است. با فعال کردن گزینه «آیا گواهی حصر وراثت دریافت شده است؟»، سایر فیلدها فعال میشوند و باید موارد زیر را وارد کنید:
- شماره گواهی حصر وراثت
- تاریخ صدور گواهی
- مرجع صدور گواهی
پس از تکمیل این اطلاعات، روی «ثبت و ادامه» کلیک کنید.
در صورت نیاز به اصلاح اطلاعات در هر مرحله:
میتوانید با انتخاب «بازگشت»، اطلاعات را ویرایش نمایید.
- قبل از شروع ثبت، مدارک مربوطه را آماده داشته باشید.
- در هر مرحله، اطلاعات را با دقت وارد کنید و پس از اطمینان، ثبت را انجام دهید.
- قسمت دیون و هزینهها تنها در فرم ۲۶ قابل ثبت است؛ در فرم ۳۴ این بخش غیرفعال است.
- در صورت بروز خطا یا مشکل، از قسمت اشکالات و پیشنهادات برای ثبت انتقادات و اصلاحات استفاده نمایید.
مرحله ۴ – شهادت
در این مرحله، در صورت فوت متوفی بر اثر شهادت، اطلاعات مربوط به گواهی شهادت وارد و ثبت میشود. توجه داشته باشید که در حالت عادی، گزینههای مربوط به گواهی شهادت غیرفعال هستند و تنها در صورت تأیید اینکه فوت متوفی در اثر شهادت واقع شده، با کلیک و تیک زدن گزینه «آیا متوفی شهید است؟»، سایر گزینهها فعال میشوند و شما باید اطلاعات مربوطه مانند شماره گواهی حصر وراثت، تاریخ صدور گواهی حصر وراثت و مرجع صادرکننده حصر وراثت را وارد نمایید. پس از تکمیل، روی دکمه «ثبت و ادامه» کلیک کنید تا اطلاعات ثبت شود.
در صورت نیاز به اصلاح، حذف یا تغییر اطلاعات وارد شده، میتوانید با کلیک بر روی دکمه «بازگشت» نسبت به ویرایش یا اصلاح آنها اقدام نمایید.
نکته مهم: اگر متوفی به عنوان شهید ثبت نشده است، این مرحله را رد کنید و ادامه دهید.
اطلاعات بیشتر:
- ثبت اطلاعات شهادت در این مرحله، برای احراز وضعیت شهید بودن متوفی در فرآیند ارث ضروری است و ممکن است در برخی موارد و در صورت نیاز به بررسیهای بیشتر، توسط مراجع ذیربط مورد تایید قرار گیرد.
- در صورت داشتن مدارک معتبر مربوط به شهادت، بهتر است نسخههای اسکن شده آنها را نگهداری کنید تا در صورت نیاز ارائه دهید.
- این مرحله، نقش مهمی در تعیین حقوق و سهم ارث شهید و خانواده ایشان دارد و رعایت دقت در وارد کردن اطلاعات بسیار حائز اهمیت است.
مرحله ۵ – ماترک
در این مرحله، مشخصات اموال متوفی ثبت میشود. برای این منظور:
۱. ابتدا بر روی گزینه «جدول مرجع» که با فلش مشخص شده است کلیک کنید تا جداول مربوطه نمایش داده شود. سپس، گزینه مورد نظر خود را انتخاب کنید تا فرمهای مربوطه برای وارد کردن اطلاعات ظاهر شوند. پس از وارد کردن دادههای لازم، بر روی دکمه «ثبت» کلیک کنید تا اطلاعات ثبت شوند.
۲. جداول مرجع شامل موارد زیر است:
- جدول ۱-۱: انواع سپردههای بانکی در بانکها و مؤسسات اعتباری مجاز
- جدول ۱-۲: سود سهام و سهام الشرکه
- جدول ۱-۳: اوراق مشارکت و سایر اوراق بهادار به استثنای سهام و سهم الشرکه
- جدول ۲-۱: سهام، سهم الشرکه و حق تقدم آنها
- جدول ۳-۱: حق الامتیاز
- جدول ۳-۲: سایر حقوق مالی، مانند سپردههای متوفی نزد اشخاص دیگر
- جدول ۳-۳: سایر اموال منقول و غیرمنقول
- جدول ۴-۱: انواع وسایل نقلیه موتوری زمینی
- جدول ۴-۲: وسایل نقلیه موتوری دریایی
- جدول ۴-۳: وسایل نقلیه موتوری هوایی
- جدول ۵-۱: املاک و اراضی
- جدول ۵-۲: حق واگذاری محل
۳. پس از ثبت هر مجموعه از اطلاعات، صفحه مربوطه به صورت تأیید شده نمایش داده میشود.
۴. اگر متوفی دارای بیش از یک مال یا اموال است، باید با استفاده از نشان «ثبت»، برای هر مال یک رکورد جداگانه ثبت کنید.
۵. در صورت نیاز به اصلاح اطلاعات، بر روی نشان «ویرایش» کلیک کنید تا تغییرات لازم انجام شود.
۶. در صورت نیاز به حذف یک مال ثبت شده، میتوانید با کلیک بر روی نشان «حذف» و تأیید پیام، آن مال را از لیست حذف کنید.
۷. پس از اتمام ثبت تمامی اموال، با کلیک بر «ادامه»، اطلاعات نهایی ثبت و وارد مرحله بعد میشوید.
نکات مهم:
- هر متوفی میتواند چندین مال داشته باشد؛ بنابراین باید به تعداد اموال، رکورد وارد کنید.
- قبل از نهاییسازی، امکان ویرایش و اصلاح وجود دارد.
- در صورت نیاز به اصلاح یا حذف اطلاعات ثبت شده، میتوانید از گزینه «برگشت» استفاده کنید.
مرحله ۶ – دیون / هزینهها
۱. ابتدا بر روی گزینه «نوع دیون/هزینه» کلیک کنید تا جداول مربوطه نمایش داده شود. سپس، گزینه مورد نظر خود را انتخاب کنید تا فرمهای مربوطه برای وارد کردن اطلاعات ظاهر شوند. پس از تکمیل، روی دکمه «ثبت» کلیک کنید.
۲. در صورت نیاز به پاک کردن اطلاعات وارد شده، بر روی نشان «شماره ۲» کلیک کنید تا اطلاعات پاک شده و امکان وارد کردن مجدد فراهم گردد.
۳. با کلیک بر روی نشان «شماره ۳»، لیست تمامی دیون و هزینههای ثبت شده نمایش داده میشود.
در پایان، با کلیک بر «ادامه»، وارد صفحه تأیید نهایی اظهارنامه میشوید.
نحوه نهاییسازی و ارسال:
- پس از بررسی نهایی، اگر قصد ثبت نهایی دارید، بر روی «تایید نهایی» کلیک کنید. با این کار، اظهارنامه ارث ثبت و کد رهگیری سیستم صادر میشود.
- توجه داشته باشید که پس از تأیید نهایی، امکان ویرایش یا اصلاح اظهارنامه وجود ندارد.
- قبل از تایید نهایی، میتوانید از گزینههای «تایید» و «حذف» برای اصلاح یا حذف اظهارنامه استفاده کنید.
نکات مهم:
- در صورت نیاز به جستجوی اظهارنامههای ثبت شده، بر روی نشان «جستجو» کلیک کنید و اطلاعات مورد نظر را وارد کنید.
- برای ثبت و ارسال یک اظهارنامه جدید، بر روی نشان «ثبت جدید» کلیک کنید.
- برای بارگذاری مجدد اطلاعات وارد شده، از گزینه «بازنشانی» استفاده کنید.
مشاهده و چاپ:
- با کلیک بر «مشاهده»، میتوانید نسخه کامل اظهارنامه را مشاهده کنید.
- برای چاپ نسخه الکترونیکی، بر روی «چاپ» کلیک کنید.
این راهنمای کامل، فرآیند ثبت اظهارنامه ارث الکترونیک را گام به گام شرح میدهد و نکات مهم و جزئیات لازم را برای اطمینان از صحت و کامل بودن اطلاعات در بر میگیرد. در صورت داشتن مدارک معتبر و دقت در وارد کردن اطلاعات، روند ثبت سریعتر و صحیحتر انجام میشود.
